COVID-19: H ματιά ενός ΩΡΛ

Εισαγωγή

Ένα νέο στέλεχος κορωνοϊού, ο SARS-CoV-2, έκανε την εμφάνισή του στην Κίνα στο τέλος του 2019. Η ασθένεια που προκαλείται από τον ιό αυτό ονομάστηκε COVID-19 και σύντομα εξελίχθηκε σε πανδημία, προκαλώντας μέχρι σήμερα 4.35 εκατομμύρια θανάτους παγκοσμίως. Πλέον γνωρίζουμε το ετερογενές φάσμα κλινικών εκδηλώσεων που προκαλεί ο ιός, που κυμαίνεται από ασυμπτωματική/ολιγοσυμπτωματική έως σοβαρή νόσο με ανεπάρκεια πολλαπλών οργάνων. Ορισμένοι ασθενείς θα χρειαστούν νοσηλεία σε απλή κλίνη, ενώ κάποιοι άλλοι θα μεταφερθούν σε μονάδα εντατικής θεραπείας (ΜΕΘ) για μηχανική υποστήριξη της αναπνοής. Ορισμένες ομάδες ασθενών φαίνεται να παρουσιάζουν υψηλότερο κίνδυνο για σοβαρή νόσηση, όπως οι ηλικιωμένοι, οι παχύσαρκοι, οι υπερτασικοί, οι διαβητικοί κα.

Τρόποι μετάδοσης και ειδικές προφυλάξεις 

Στην πορεία επιβεβαιώσαμε τις οδούς μετάδοσης μέσω σταγονιδίων της αναπνοής, αερολυμάτων, άμεσης και έμμεσης επαφής, οι οποίες υποδεικνύουν εξαιρετικά υψηλό κίνδυνο έκθεσης στον ιό για πολλές ιατρικές ειδικότητες μεταξύ των οποίων και οι ΩΡΛ. Δεδομένης της υψηλής έκθεσης σε αερολύματα κατά τη διάρκεια διαγνωστικών ενδοσκοπικών επεμβάσεων ή χειρουργείων, πολλοί από τους γιατρούς που νόσησαν σε όλο τον κόσμο ήταν ΩΡΛ. Οι μελέτες αναφέρουν ότι ο πρώτος θάνατος γιατρού από COVID-19 στην Κίνα αφορούσε έναν ΩΡΛ, ενώ η πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση μόλυνσης ολόκληρης χειρουργικής ομάδας ήταν σε μία ενδοσκοπική ενδορινική διασφηνοειδική προσπέλαση. Κατά τη διάρκεια, λοιπόν, μίας πανδημίας που προκαλείται από ιό με έντονη προσβολή των αεραγωγών, είναι απαραίτητο να αυξηθεί η χρήση προστατευτικών μέτρων από όλους τους επαγγελματίες υγείας που χειρίζονται ασθενείς ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος μόλυνσης και νόσησης.

Ωτορινολαρυγγολογικές εκδηλώσεις του COVID-19

Όσον αφορά τα συμπτώματα, ο πυρετός είναι το πιο κοινό σύμπτωμα που έχει αναφερθεί, ακολουθούμενο από το βήχα, τη δύσπνοια, τις μυαλγίες, την κόπωση και τη διάρροια. Τα ωτορινολαρυγγολογικά συμπτώματα είναι λιγότερο συχνά σε σχέση με τα αναπνευστικά. Μεταξύ αυτών, ο πονόλαιμος ήταν η πιο κοινή ωτορινολαρυγγολογική εκδήλωση ακολουθούμενη από τη ρινική καταρροή, τη ρινική συμφόρηση και τον πονοκέφαλο. Η υποσμία/ανοσμία και η αγευσία δεν περιγράφονταν στις αρχικές μελέτες που αφορούσαν τον ιό, αλλά συμπεριλήφθηκαν στην πορεία ως χαρακτηριστικά συμπτώματα του ιού. Όσον αφορά την επίδραση του ιού στο αυτί, υπάρχουν διάφορα δεδομένα τα οποία είναι αλληλοσυγκρουόμενα χωρίς σαφή συσχετισμό μέχρι στιγμής. Είναι γνωστό εξάλλου ότι ορισμένοι ιοί μπορεί να βλάψουν δομές του έσω ωτός και του νευρικού συστήματος, προκαλώντας διαταραχές στην ακοή, ίλιγγο, εμβοές ή παράλυση του προσώπου. Οι περισσότερες δημοσιευμένες μελέτες επικεντρώνονται στην εκδήλωση συμπτωμάτων της κατώτερης αναπνευστικής οδού λόγω της απειλητικής για τη ζωή φύσης τους. Καλό είναι όμως να λαμβάνονται υπόψιν και τα ωτορινολαρυγγολογικά συμπτώματα για την έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία της νόσου.

Σημασία του εμβολιασμού

Για την αντιμετώπιση της πανδημίας και των επιπτώσεών της στη υγεία του πληθυσμού, καθώς και στην οικονομική και κοινωνική ζωή, υπάρχει λύση: ο εμβολιασμός έναντι του ιού. Τα στοιχεία δείχνουν ότι τα εμβόλια είναι ασφαλή και φυσικά είναι εγκεκριμένα από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), εφόσον πέρασαν όλα τα απαραίτητα στάδια ελέγχου. Στην Ελλάδα για τους ενήλικες είναι διαθέσιμα 4 εμβόλια, ενώ για τα παιδιά άνω των 12 ετών είναι διαθέσιμα τα 2 mRNA εμβόλια. Τα τελευταία δεδομένα δείχνουν ότι το στέλεχος Δέλτα, η πλέον μεταδοτική μορφή του ιού, προσβάλλει κυρίως ανεμβολίαστους, ανοσοκατεσταλμένους και παιδιά. Παροτρύνω, λοιπόν, όλα τα ενήλικα άτομα να εμβολιαστούν άμεσα με τα διαθέσιμα εμβόλια έναντι του ιού, να συνεχίσουν παράλληλα να τηρούν τα μέτρα ατομικής προστασίας (χρησιμοποιώντας μάσκα και κρατώντας αποστάσεις) και να δείχνουν επαγρύπνηση για τυχόν εμφάνιση συμπτωμάτων συμβατών με λοίμωξη COVID-19 ώστε να απομονωθούν έγκαιρα και να προστατέψουν τον περίγυρό τους. Είναι πλέον σαφές ότι τα άτομα που έχουν εμβολιαστεί προστατεύονται από τη σοβαρή νόσηση και το θάνατο. Το αν θα προσβληθεί από τον ιό ένας πλήρως εμβολιασμένος άνθρωπος εξαρτάται από ποικίλους παράγοντες: από την ανοσολογική απάντηση που προκλήθηκε από το εμβόλιο μέχρι το φορτίο του ιού με το οποίο ήρθε σε επαφή και τις τυχόν μεταλλάξεις που φυσιολογικά θα κάνουν την εμφάνισή τους. Ακόμα και αν έρθουν τελικά σε επαφή με τον ιό οι εμβολιασμένοι, στην πλειοψηφία των περιπτώσεων θα νοσήσουν ήπια ή χωρίς καθόλου κλινικά συμπτώματα.

COVID-19 σε παιδιά και εφήβους: εμβολιασμός ή όχι

Τα περισσότερα παιδιά και οι έφηβοι με COVID-19 συνήθως έχουν ήπια ή καθόλου συμπτώματα. Σπάνια ο ιός θα τους προκαλέσει σοβαρή νόσο, νοσηλεία ή θάνατο. Εντούτοις, θα πρέπει να απομονωθούν από τους άλλους ανθρώπους ακόμα και αν τα συμπτώματα είναι ήπια, ώστε να αναχαιτιστεί η εξάπλωση του ιού, παραμένοντας στο σπίτι τουλάχιστον 10 ημέρες από την εμφάνιση των συμπτωμάτων ή μετά από θετικό τεστ. Ο κίνδυνος να νοσηλευτεί ένα υγιές παιδί λόγω COVID-19 είναι 1:100.000, ενώ ο κίνδυνος εισαγωγής σε ΜΕΘ ακόμα πιο μικρός. Ωστόσο, τα παιδιά με υποκείμενα νοσήματα διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής νόσου και νοσηλείας. Σε εξαιρετικά σπάνιες περιπτώσεις ο ιός προκαλεί μία κατάσταση που ονομάζεται «παιδιατρικό πολυσυστηματικό φλεγμονώδες σύνδρομο». Πρόκειται για σοβαρή μορφή της νόσου που χαρακτηρίζεται από πολυοργανική συμμετοχή με εκδηλώσεις από το αναπνευστικό, το γαστρεντερικό και το καρδιαγγειακό σύστημα, αιματολογικές ή βλεννογονοδερματικές αλλοιώσεις και μπορεί να προκαλέσει θάνατο. Ο εμβολιασμός ενός παιδιού αποτελεί απόφαση μεταξύ γονέων-παιδιού και οι συμβουλές των ειδικών θα βοηθήσουν στη λήψη της απόφασης. Με βάση τα μέχρι τώρα δεδομένα, συστήνω ιδιαίτερα να εμβολιαστούν παιδιά άνω των 12 ετών αν έχουν υποκείμενο νόσημα και διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρής νόσου ή ζουν με άτομο που ανήκει σε ομάδα υψηλού κινδύνου. Με τον τρόπο αυτό, δεν θα νοσήσουν σοβαρά από COVID-19, θα διακοπεί η διάδοση του ιού και θα έχουν λιγότερες πιθανότητες να απουσιάσουν από το σχολείο ή άλλες δραστηριότητες λόγω ασθενείας.

Ο ρόλος των επαγγελματιών υγείας 

Οι γιατροί με τη σειρά τους θα πρέπει να συνεχίσουν να τηρούν αυστηρά τα μέτρα ατομικής προστασίας κατά την εξέταση όλων των ασθενών τους και να ενημερώνονται για το αυξανόμενο φάσμα κλινικής εμφάνισης της νόσου COVID-19 και τις νέες οδηγίες που προκύπτουν. Θα πρέπει να έχουν εμβολιαστεί οι ίδιοι για να προστατέψουν πρωτίστως τους ασθενείς τους και ταυτόχρονα να λειτουργήσουν ως παράδειγμα προς μίμηση για τον κόσμο που πιθανόν αντιμετωπίζει με δυσπιστία τα νέα εμβόλια. Η σωστή και ψύχραιμη ενημέρωση από την πλευρά τους θα συμβάλλει προς την αύξηση των προγραμματισμένων ραντεβού για εμβολιασμό.

Συμπεράσματα

Η μάχη κατά του ιού δεν έχει ακόμα τελειώσει. Η αναγνώριση των εκδηλώσεων της λοίμωξης, ακόμα και των άτυπων, είναι κομβικής σημασίας για την αποφυγή λανθασμένης διάγνωσης με αποτέλεσμα την καθυστέρηση στη διαχείριση και τη μη έγκαιρη απομόνωση των ασθενών. Βεβαίως, ο εμβολιασμός και η τήρηση των μέτρων προστασίας από όλους μας θα οδηγήσουν στον ταχύτερο έλεγχο της πανδημίας.

Στη διάθεσή σας για συμβουλές και καθοδήγηση σε COVID-19 ζητήματα!